Huỳnh Thúc Kháng  (1876-1947) là gương mặt tiêu biểu của phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX, là nhà chí sĩ yêu nước kiên cường, người học rộng tài cao và là biểu tượng sáng ngời của tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, người có công gắn kết phong trào yêu nước của các chiến sĩ Duy Tân với phong trào cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Cuộc đời Cụ là tấm gương sáng về truyền thống hiếu học, nếp sống thanh cao, giản dị, suốt đời vì nước, vì dân.

         Sinh ra trong một gia đình nho học tại làng Thạnh Bình, tổng Tiên Giang Thượng, huyện Hà Đông, phủ Thăng Bình (nay là xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng). Huỳnh Thúc Kháng vốn nổi tiếng thông minh, học giỏi. Năm 1900, Cụ đỗ Giải nguyên kỳ thi Hương, năm 1904 đỗ Tiến sĩ. Kế thừa truyền thống yêu nước bất khuất của dân tộc Việt Nam, Huỳnh Thúc Kháng không ra làm quan mà dấn thân vào các hoạt động yêu nước cùng với Phan Châu Trinh và Trần Quý Cáp,… khởi xướng, lãnh đạo phong trào Duy Tân. Năm 1908, Huỳnh Thúc Kháng bị thực dân Pháp bắt, đày đi tù Côn Đảo suốt 13 năm. Sau khi được trả tự do, Huỳnh Thúc Kháng lại tích cực hoạt động đòi quyền lợi cho dân, cho nước. Năm 1926, Cụ đắc cử dân biểu rồi được cử làm Viện trưởng Viện Dân biểu Trung Kì. Trong 3 năm hoạt động ở Viện, Cụ cương quyết tranh đấu trong nghị trường, rồi nhân việc chống lại Khâm sứ Pháp, Cụ từ chức. Năm 1927, Cụ sáng lập tờ báo Tiếng Dân, suốt thời gian này Cụ làm Chủ nhiệm kiêm chủ bút báo tại Huế cho đến khi tờ báo Tiếng Dân bị đình bản (1943).

         Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, trân trọng tài năng, đức độ của Cụ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã mời Huỳnh Thúc Kháng tham gia nội các Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Đầu năm 1946, Cụ làm Chủ tịch hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam. Tháng 5/1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang thăm Pháp, Huỳnh Thúc Kháng được giao chức vụ Quyền Chủ tịch nước (31/5/1946-20/10/1946). Với cương vị Quyền Chủ tịch nước, Huỳnh Thúc Kháng đã tham gia giải quyết nhiều công việc, góp phần quan trọng điều hành bộ máy Nhà nước, chủ tọa các phiên họp của Hội đồng Chính phủ, chỉ đạo giải quyết kịp thời những vấn đề về đối nội và đối ngoại theo phương châm “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”.

         Khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Chủ tịch Hồ Chí Minh cử Huỳnh Thúc Kháng làm Đặc phái viên của Chính phủ đi kinh lý miền Trung để giải thích đường lối kháng chiến, kêu gọi toàn dân ủng hộ Chính phủ, ủng hộ cách mạng. Ngày 21/4/1947, Cụ lâm bệnh nặng và mất tại huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi trong niềm tiếc thương vô hạn của đồng bào, cán bộ, chiến sĩ cả nước.

        Tri ân và ghi nhận công lao, đóng góp to lớn của Huỳnh Thúc Kháng, nhân kỷ niệm 150 năm ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (01/10/1876 - 01/10/2026), Thư viện tỉnh Hưng Yên trân trọng giới thiệu đến quý bạn đọc một số cuốn sách về tiểu sử sự nghiệp và những đóng góp của Cụ với cách mạng Việt Nam.

         Cuốn sách “Huỳnh Thúc Kháng tiểu sử” là công trình nghiên cứu công phu khắc họa toàn diện cuộc đời, thân thế và sự nghiệp của cụ Huỳnh Thúc Kháng. Sách do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật ấn hành năm 2019 thuộc Chương trình sưu tầm tài liệu, viết tiểu sử các đồng chí lãnh đạo chủ chốt của Đảng và cách mạng Việt Nam theo Quyết định của Ban bí thư Trung ương Đảng.

        Sách gồm 332 trang khổ 14.5x20.5cm, do PGS-TS. Bùi Đình Phong làm Chủ biên. Nội dung cuốn sách được kết cấu thành 5 chương:

        Chương 1: Quê hương - Gia đình - Tuổi trẻ (1876-1904);

        Chương 2: Hoạt động trong phong trào Duy Tân ở Trung Kỳ và những năm tháng ở nhà tù Côn Đảo (1904-1921);

        Chương 3: Trên cương vị Viện trưởng Viện Dân biểu Trung Kỳ và Chủ nhiệm báo Tiếng Dân (1921-1943);

        Chương 4: Từ chí sĩ yêu nước đến nhà lãnh đạo nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1943-1947);

        Chương 5: Tấm gương sáng ngời cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

        Với lối viết chân thật, cuốn sách giúp bạn đọc hiểu rõ hơn một tấm gương lớn về nhân cách, tinh thần yêu nước và thương dân của một chí sĩ “không cầu danh vị, không cầu lợi lộc, không thèm làm giàu, không thèm làm quan, cả đời phấn đấu cho dân được tự do, nước được độc lập”.

        Kỷ yếu hội thảo khoa học cấp Quốc gia “Huỳnh Thúc Kháng với cách mạng của Việt Nam và quê hương Quảng Nam”  được Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật ấn hành nhân dịp kỷ niệm 140 năm ngày sinh của Cụ do Học Viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Ban Tuyên giáo Trung ương và Tỉnh ủy Quảng Nam xuất bản năm 2016.

        Kỷ yếu gồm 703 trang, khổ 16x24cm, tập hợp 60 tham luận của các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước ở Trung ương, địa phương cùng các nhà khoa học trên cả nước. Nội dung các bài tham luận đã phản ánh một cách sinh động có hệ thống về cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp to lớn của nhà chí sĩ yêu nước Huỳnh Thúc Kháng qua các giai đoạn lịch sử, đặc biệt là trong những năm tháng sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, nhằm làm rõ các nội dung về quê hương, gia đình, dòng họ, dân tộc, thời đại và những phẩm chất cá nhân tác động đến việc hình thành nhân cách, con người, con đường, chí hướng cứu nước và cuộc đời của cụ Huỳnh Thúc Kháng.

        Khẳng định những đóng góp và vai trò quan trọng của cụ Huỳnh Thúc Kháng đối với cách mạng Việt Nam trên nhiều lĩnh vực: cụ Huỳnh Thúc Kháng là nhà yêu nước nhiệt thành đã dành cả cuộc đời cho sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc; cụ Huỳnh Thúc Kháng còn là nhà lãnh đạo tài năng. Điều này được thể hiện xuyên suốt từ khi Cụ tham gia lãnh đạo phong trào Duy Tân, lãnh đạo Viện Dân biểu Trung kỳ và đặc biệt nổi bật khi Cụ tham gia chính quyền cách mạng và đảm nhận cương vị quyền Chủ tịch nước trong thời gian Chủ tịch Hồ Chí Minh đi Pháp. Cụ Huỳnh Thúc Kháng còn là nhà hoạt động văn hóa xuất sắc, thể hiện trên nhiều lĩnh vực văn học, báo chí, giáo dục... Di sản văn hóa tinh thần mà Cụ để lại cho chúng ta vô cùng to lớn. Cụ là tấm gương đạo đức trong sáng, cao cả, hiến dâng trọn đời cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc, hạnh phúc của nhân dân.

        Tự hào về cụ Huỳnh Thúc Kháng, người con ưu tú của quê hương Đảng bộ và nhân dân Quảng Nam đã, đang nỗ lực phấn đấu quyết tâm đổi mới, xây dựng quê hương giàu đẹp.

        Cuốn sách "Huỳnh Thúc Kháng - Con người và thơ văn" do Nhà nghiên cứu Nguyễn Quyết Thắng biên soạn. Sách dày 777 trang, khổ 14,5x20,5cm được Nhà xuất bản Văn học cho ra mắt bạn đọc năm 2006 nhân kỷ niệm 100 năm ngày nhà cầm quyền Pháp ở Đông Dương khủng bố trắng phong trào Duy Tân.

        Nội dung cuốn sách gồm hai phần:

        Phần I: Tổng quan: Giới thiệu về tình hình xã hội nước nhà cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX; Bối cảnh con người văn hóa xứ Quảng; Gia thế, cuộc đời hoạt động cách mạng và sự nghiệp trước tác của Cụ.

        Phần II: Huỳnh Thúc Kháng với các văn phẩm. Trình bày các quan điểm  xã hội quan, giáo dục quan, chính trị quan, nghệ thuật quan qua các tác phẩm thơ văn của Huỳnh Thúc Kháng và tập hợp các bài thơ văn, câu đối bằng chữ Hán và các bài viết bằng chữ Quốc ngữ trên báo Tiếng Dân.

        Phần phụ lục: Là bài “Truy điệu Mính viên tiên sinh Huỳnh Thúc Kháng”

        Cuốn sách “Huỳnh Thúc Kháng - Tác phẩm chọn lọc" được Nhà nghiên cứu PGS.TS Chương Thâu và Phạm Ngô Minh sưu tầm, biên soạn là tài liệu quý giá phác họa toàn diện chân dung một bậc chí sĩ yêu nước kiên cường, nhà văn hóa lớn và nhà báo chân chính của lịch sử Việt Nam thời kỳ cận đại.

        Cuốn sách nằm trong chùm tác phẩm về  “Tủ sách Danh nhân yêu nước” được Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin ấn hành năm 2014, dày 572 trang, khổ 16x24cm. Nội dung cuốn sách gồm 2 phần sau:

         Phần I: Giới thiệu về tiểu sử, các tác phẩm và tư tưởng thơ văn của Cụ.

        Phần II: Tập hợp các bài viết trên báo Tiếng Dân, Thi tù tùng thoại và Huỳnh Thúc Kháng tự truyện. Đặc biệt trong phần này có 03 bài báo đề cập đến quần đảo “Tây Sa” của Việt nam và Cụ cũng cho rằng trong các tài liệu cổ thì “Phủ Biên tạp lục” của cụ Lê Quý Đôn là có giá trị và rõ nét.

        Ngoài ra cuốn sách có phụ lục gồm các bài như: Thư gửi toàn thể đồng bào sau ngày cụ Bộ trưởng Huỳnh Thúc Kháng tạ thế; Nhân cách  Huỳnh Thúc Kháng; Một trường hợp trường tồn của tinh thần Nho giáo ở Việt Nam vào thế kỷ XX và Huỳnh Thúc Kháng nhà ngôn luận xứng đáng nhất của buổi giao thời.

        Cuốn sách “Thơ văn Huỳnh Thúc Kháng” do tác giả Vương Đình Quang nghiên cứu, tuyển lựa. Cuốn sách dày 210 trang, khổ 19x24cm do Nhà xuất bản Văn học ấn hành năm 1965. Nội dung cuốn sách gồm hai phần:

        Phần I: Giới thiệu về cuộc đời, nhân cách, và hoạt động yêu nước của cụ Huỳnh Thúc Kháng - một nhà nho tiết nghĩa, nhà cách mạng ôn hòa, từng giữ chức Quyền Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

        Phần II: Tuyển chọn những tác phẩm tiêu biểu của Cụ theo thứ tự thời gian: Bài phú Lương ngọc danh sơn, Bài ca khuyên đồng bào học chữ quốc ngữ, Đi đày khẩu chiếm, Bài hát lưu biệt,… Những bài nguyên bản bằng chữ Hán mà tác giả đã tự dịch sang tiếng Việt đều phiên âm và kèm bản dịch của tác giả.

        Thông qua những cách tiếp cận, nghiên cứu khác nhau nhưng các cuốn sách trên đã làm sáng tỏ thân thế, sự nghiệp, phẩm chất kiên cường, bất khuất, tấm gương về đạo đức cách mạng, đồng thời khẳng định công lao và những đóng góp to lớn của cụ Huỳnh Thúc Kháng đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc Việt Nam.

         Thư viện tỉnh Hưng Yên xin trân trọng giới thiệu!

Đặng Thị Lương Duyên