1. Thân thế đồng chí Hà Huy Tập

         Đồng chí Hà Huy Tập, sinh ngày 24/4/1906 tại làng Kim Nặc, tổng Thổ Ngọa, nay là xã Cẩm Hưng, tỉnh Hà Tĩnh. Thân phụ là cụ Hà Huy Tường, đỗ cử nhân nhưng không ra làm quan mà ở nhà dạy học, bốc thuốc giúp dân. Thân mẫu là cụ Nguyễn Thị Lộc, một phụ nữ nông dân tần tảo, giàu đức hy sinh, cả cuộc đời gắn bó với đồng ruộng và chăm lo gia đình.

         Thuở nhỏ, Hà Huy Tập được thân phụ dạy học chữ Hán tại nhà, sau đó đi học tiểu học ở tổng Thổ Ngọa. Với tư chất thông minh, tiếp thu nhanh, trí nhớ tốt, năm 13 tuổi, Hà Huy Tập thi đỗ thủ khoa tại trường tỉnh và được đặc cách vào Trường Quốc học Huế (1919-1923). Năm 1923, Hà Huy Tập tốt nghiệp Trường Quốc học Huế hạng ưu, vào làm giáo viên Trường Tiểu học Pháp - Việt tại Nha Trang (Khánh Hòa).

Đồng chí Hà Huy Tập (1906 - 1941) 
 (Ảnh tư liệu: Daihoidang.vn)

         2. Quá trình hoạt động cách mạng của đồng chí Hà Huy Tập

        Sự kiện quan trọng đánh dấu bước trưởng thành, giác ngộ cách mạng của Hà Huy Tập là mùa thu năm 1926, đồng chí được gia nhập Hội Phục Việt (sau đổi tên thành Hội Hưng Nam), một tổ chức cách mạng yêu nước ở Vinh. Trong thời gian này, Hà Huy Tập được đọc một số sách, báo Cộng sản từ Pháp gửi về như: tác phẩm Đường Kách Mệnh của Nguyễn Ái Quốc, báo LeParia (Người cùng khổ) do Nguyễn Ái Quốc làm chủ bút...Thông qua những tài liệu này, Hà Huy Tập hiểu được động lực chính của cách mạng và cái đích hướng tới của những người cộng sản, hiểu được vai trò to lớn của giai cấp công nhân trong đấu tranh cách mạng. Nhận thức được điều đó, Hà Huy Tập tích cực tuyên truyền, giác ngộ công nhân, kêu gọi mọi người đoàn kết cùng tranh đấu.

         Tháng 8/1926, Hà Huy Tập về Nghệ An, dạy học ở trường Cao Xuân Dục; tích cực tham gia các hoạt động trong Hội Phục Việt, nhằm tuyên truyền tư tưởng chống chuyên chế, chống thực dân Pháp và mở rộng cơ sở hội trong công nhân, thanh niên, học sinh và nông dân. Tháng 3/1927, Hà Huy Tập rời Vinh vào dạy học tại một trường tiểu học tư thục ở Gia Định, sau đó đến Bà Rịa làm công nhân, tổ chức lập ra hội đọc sách báo và các lớp học xóa mù chữ cho công nhân.

        Cuối tháng 12/1928, Hà Huy Tập cùng một số đồng chí được cử sang Quảng Châu (Trung Quốc) bàn việc hợp nhất Tân Việt Cách mạng Đảng với Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

         Từ tháng 7/1929 - 4/1932, Hà Huy Tập được cử đi học tại Trường Đại học Phương Đông (Liên Xô). Do có thành tích học tập xuất sắc và bản lĩnh cách mạng vững vàng, Hà Huy Tập được kết nạp vào Đảng cộng sản Liên Xô tại Trường Đại học Phương Đông.

         Tháng 6/1933, đồng chí Hà Huy Tập về Trung Quốc hoạt động cách mạng, tham gia Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng Cộng sản Đông Dương, triển khai công tác chuẩn bị và tổ chức Đại hội lần thứ I của Đảng.

         Từ ngày 27 - 31/3/1935 tại Ma Cao (Trung Quốc), đồng chí Hà Huy Tập chủ trì Đại hội lần thứ I của Đảng.

         Tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng (26/7/1936), đồng chí Hà Huy Tập được cử giữ chức Tổng Bí thư và được phân công về nước để tổ chức lại Ban Chấp hành Trung ương, khôi phục tổ chức Đảng, trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng trong nước. Từ tháng 7/1936 - 3/1938, đồng chí Hà Huy Tập là Tổng Bí thư của Đảng. Tháng 3/1938, tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng, đồng chí thôi giữ chức Tổng Bí thư, nhưng vẫn tham gia Ban Thường vụ Trung ương Đảng.

        Ngày 01/5/1938, trên đường đi công tác, đồng chí Hà Huy Tập bị thực dân Pháp bắt. Sau 10 tháng giam cầm, địch đã kết án 8 tháng tù và 5 năm biệt xứ, trục xuất đồng chí về nguyên quán. Tháng 3/1940, đồng chí bị địch bắt lại và giam ở Khám Lớn, Sài Gòn.

        Ngày 28/8/1941, tại Hóc Môn, Gia Định (nay là thành phố Hồ Chí Minh), thực dân Pháp đã xử bắn đồng chí Hà Huy Tập cùng một số đồng chí lãnh đạo khác của Đảng như: Nguyễn Văn Cừ, Phan Đăng Lưu, Võ Văn Tần, Nguyễn Thị Minh Khai…

         Với 35 tuổi đời, trải qua gần 16 năm hoạt động cách mạng, trong đó có gần hai năm giữ cương vị Tổng Bí thư của Đảng, đồng chí Hà Huy Tập đã có nhiều chủ trương, quyết sách cùng với tập thể Ban Chấp hành Trung ương lãnh đạo cách mạng nước ta vượt qua nhiều khó khăn, thử thách, cống hiến trọn đời cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc ta.

         3. Đồng chí Hà Huy Tập, nhà lãnh đạo cách mạng tài năng, không ngừng chăm lo xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức

         Đồng chí Hà Huy Tập là người chủ công xây dựng các văn kiện và chủ trì Đại hội Đảng lần thứ I, năm 1935. Tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng tháng 7/1936, đồng chí Hà Huy Tập được phân công về nước tổ chức lại Ban Chấp hành Trung ương và khôi phục tổ chức của Đảng. Ngay sau đó, đồng chí đã quyết định chuyển trụ sở của Đảng từ nước ngoài về xã Bà Điểm, huyện Hóc Môn, tỉnh Gia Định. Đây là quyết định có ý nghĩa quan trọng, tạo điều kiện trong việc đảm bảo sự lãnh đạo trực tiếp, thống nhất của Đảng từ Trung ương tới cơ sở, đáp ứng yêu cầu thực tiễn của phong trào cách mạng lúc đó.

         Tại xã Bà Điểm, huyện Hóc Môn, tỉnh Gia Định, đồng chí liên tục chủ trì ba Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương, đưa ra nhiều quyết sách quan trọng. Nhờ vậy, chỉ trong một năm, Đảng ta từ chỗ bị địch khủng bố trắng đã thành lập lại Ban Chấp hành Trung ương và Ban Thường vụ Trung ương. Tại Hội nghị tháng 3/1938, phân tích thái độ của các đảng phái, các tổ chức chính trị ở Đông Dương, công tác quần chúng, công tác tổ chức và lãnh đạo của Đảng, quyết định thành lập Mặt trận dân chủ thống nhất Đông Dương.

         Như vậy, trong 2 năm giữ cương vị Tổng Bí thư của Đảng, đồng chí Hà Huy Tập đã tận dụng được thuận lợi do tình hình quốc tế đem lại, tích cực lăn lộn trong phong trào quần chúng, móc nối với các tổ chức Đảng trong nước, sớm hình thành được Ban Chấp hành Trung ương; triệu tập và chủ trì 3 hội nghị Trung ương; tổng kết tình hình, đề xuất chủ trương, biện pháp lãnh đạo, đưa phong trào cách mạng tiến lên những bước mới.

         4. Đồng chí Hà Huy Tập, nhà lý luận sắc sảo, một cây bút chiến đấu trên mặt trận tư tưởng và chính trị

         Qua thực tiễn trong phong trào cách mạng sôi động của giai cấp công nhân và toàn dân tộc, bằng trí tuệ, sự nhạy bén chính trị và ngòi bút sắc bén, đồng chí Hà Huy Tập thể hiện là một nhà lý luận chính trị sắc sảo, giữ vị trí quan trọng trong hoạt động báo chí, xuất bản. Đồng chí Hà Huy Tập là người sáng lập, tổng biên tập của nhiều tờ báo, cơ quan ngôn luận của Trung ương Đảng, tích cực nghiên cứu lịch sử Đảng. Ở tuổi 23, đồng chí đã hoàn thành cuốn Sơ thảo lịch sử phong trào cộng sản ở Đông Dương, tổng kết sâu sắc thực tiễn cách mạng Việt Nam trong những năm đầu do Đảng lãnh đạo. Ngoài ra, đồng chí còn viết khoảng 25 tác phẩm khác.

        Đồng chí đã có 3 bài báo đăng trên Tạp chí Cahiers du Bolchévisme (Tạp chí Bônsơvích - Cơ quan lý luận của Đảng Cộng sản Pháp), nhiều bài viết đăng trên Tạp chí Bônsơvích của Ban Chỉ huy ở ngoài, là Tổng Biên tập tờ Le Peuple (Dân chúng); nhiều bài đăng trên các tạp chí khác như Tờ L'Avant-garde (Tiền phong), Báo En Avant (Tiến lên)…

         Bằng ngòi bút đầy tính chiến đấu, dưới nhiều bút danh khác nhau, các bài báo của đồng chí Hà Huy Tập đã vạch trần bộ mặt thật, phê phán quan điểm phản động của các phần tử Trôtxkít; tuyên truyền, kiên định bảo vệ quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin. Các tác phẩm: Vì một Mặt trận nhân dân Đông Dương, Vì sao cần sự ủng hộ Mặt trận bình dân bên Pháp...của đồng chí là những tác phẩm lý luận chính trị của Đảng có giá trị, góp phần chỉ đạo cách mạng trong thời kỳ vận động dân chủ.  Những tác phẩm của đồng chí đã góp phần làm phong phú thêm kho tàng lý luận cách mạng Việt Nam.

        Từ một trí thức yêu nước, đi theo con đường cách mạng và trở thành Tổng Bí thư của Đảng ở tuổi 30, đồng chí Hà Huy Tập đã tỏ rõ năng lực dự báo tình hình, nắm bắt thời cơ, tận dụng mọi điều kiện thuận lợi cùng với các cơ quan lãnh đạo của Đảng ta đưa ra những quyết sách phù hợp; đồng thời, trực tiếp chỉ đạo các hoạt động của Đảng, biến thời cơ thành hiện thực, dấy lên cao trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ, hòa bình và chống chiến tranh đế quốc ở nước ta những năm 1936-1939.

         Trong hoạt động cách mạng, đồng chí đã vượt qua mọi khó khăn gian khổ, chấp nhận mọi thử thách, sẵn sàng hy sinh vì lý tưởng cộng sản cao đẹp, vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Đối mặt với nhiều án tù của thực dân đế quốc, trong đó có án tử hình, thường xuyên bị kẻ thù rình rập, bao vây, khống chế cả về vật chất và tinh thần, thậm chí bị giam cầm, tra tấn dã man, nhưng đồng chí Hà Huy Tập vẫn kiên trung, bất khuất, giữ vững niềm tin và ý chí chiến đấu của người cộng sản. Trước tòa, nêu cao khí tiết của người cách mạng, bác lại lời cầu xin của trạng sư bào chữa, đồng chí khảng khái tuyên bố: “Tôi chẳng có gì phải hối tiếc. Nếu còn sống, tôi vẫn sẽ tiếp tục hoạt động!”.

        Cuộc đời hoạt động cách mạng oanh liệt của đồng chí Hà Huy Tập tuy ngắn ngủi, nhưng những đóng góp của đồng chí cho sự nghiệp cách mạng của Đảng ta, dân tộc ta là rất quan trọng và to lớn. Sự nghiệp cách mạng vẻ vang của đồng chí đã để lại cho chúng ta bài học vô cùng quý giá về lý tưởng cộng sản, về tinh thần học tập, rèn luyện, phấn đấu không ngừng, về ý chí chiến đấu đến hơi thở cuối cùng vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc, ấm no của nhân dân. Tinh thần, sự nghiệp cách mạng vẻ vang của đồng chí Hà Huy Tập sống mãi cùng với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân ta.

        Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Hà Huy Tập (24/4/1906 - 24/4/2026) là dịp để chúng ta tôn vinh và tri ân những cống hiến to lớn, quan trọng của đồng chí Hà Huy Tập đối với sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và dân tộc; đồng thời, góp phần giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, lòng yêu nước, tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, ý chí, khát vọng vươn lên cho các tầng lớp Nhân dân, nhất là đối với thế hệ trẻ Việt Nam.

Tài liệu tham khảo:

1. Hà Huy Tập - Nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng và cách mạng Việt Nam. - H. : Chính trị quốc gia, 2016. - 832 tr. ; 24cm.

2. Hà Huy Tập - Người cộng sản kiên trung, nhà lý luận xuất sắc. - H. : Chính trị quốc gia, 2006. - 757 tr. ; 24cm.

3. Hà Huy Tập - Một số tác phẩm. - H. : Chính trị quốc gia, 2006. - 955 tr. ; 22cm.

4. Đề cương tuyên truyền kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Hà Huy Tập (24/4/1906 - 24/4/2026) của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương.

                                                                                                                            Nguyễn Thị Tuyết Mai sưu tầm và biên soạn